Urukiko Mpuzamahanga rwasigariyeho urwa Arusha (IRMCT) rukomeje kuganira ku kibazo cyerekeye urubanza rwa Félicien Kabuga, umwe mu bashinjwa ibyaha byo gukorera jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda. Kabuga, wafatiwe mu Bufaransa mu 2020 nyuma y’imyaka irenga 25 ashakishwa, yoherejwe mu rukiko mpuzamahanga kugira ngo akurikiranweho uruhare akekwaho muri jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda.
Nyamara, nyuma y’imyaka mike urubanza rutangiye, abaganga bemeje ko Kabuga afite ikibazo gikomeye cy’ubuzima gituma atabasha kwitwara imbere y’urukiko ku giti cye. Kubera izabukuru n’uburwayi, ubushobozi bwe bwo kumva no kwitabira ibiganiro by’amategeko bwagabanutse cyane. Ibi byatumye urukiko rusubiza amaso inyuma, rujya inama ku buryo hakomeza kubahirizwa uburenganzira bwe nk’uregwa ariko hakitabwaho no ku nshingano z’uru rwego mpuzamahanga zo guharanira ubutabera.
Ibiri kuganirwaho
Abacamanza bari kurebera hamwe inzira zinyuranye zakwifashishwa mu rwego rwo gucunga uru rubanza. Harimo kwibaza niba hakwemezwa uburyo bushya bwo kuburanisha umuntu udashobora kwitwara ku giti cye, cyangwa se niba urubanza rwakwemezwa nk’urutangiye ariko rukaba rutazashoboka kurangizwa. Uru rukiko rugamije gushaka uburyo bwubahiriza amategeko mpuzamahanga n’uburenganzira bwa muntu, ariko kandi rutibagiwe agaciro k’ukuri n’ubutabera ku byaha byibasiriye u Rwanda mu 1994.
Impungenge zitandukanye
Mu biganiro byatangajwe n’itangazamakuru mpuzamahanga, byavuzwe ko Kabuga ubwe adashyigikiye igitekerezo cyo koherezwa mu Rwanda kubera impungenge z’umutekano we. Gusa ibi birebwa nk’ibitekerezo by’uregwa, kandi urubanza ruri mu maboko y’urukiko mpuzamahanga rutegerejweho gufata icyemezo cyemewe n’amategeko.
U Rwanda mu murongo wa dipolomasi
Leta y’u Rwanda yakomeje kugaragaza ko ishyigikiye inzira zose zishobora gutuma ubutabera ku byaha bya jenoside bugerwaho. Mu gihe uru rubanza rukomeje gucungirwa muri ONU, u Rwanda ruharanira ko amateka ya jenoside atakwirengagizwa, kandi ko abashinjwa bagomba gukurikiranwa mu buryo bwubahirije uburenganzira bwabo.
Ubutabera n’amahoro arambye
Icyemezo cy’uru rukiko kizaba ikimenyetso gikomeye mu rugendo rwo guharanira ubutabera mpuzamahanga. Abasesenguzi bavuga ko iki kibazo cya Kabuga kigaragaza imbogamizi ziri mu kuburanisha abaregwa ibyaha bikomeye mu gihe kirekire, aho abashinjwa bashobora gusaza cyangwa kurwara bikabangamira imigendekere y’imanza. Gusa nanone, bavuga ko gutanga ubutabera, n’iyo bwaba mu buryo butuzuye, ari intambwe ikomeye mu gusigasira amateka no gukomeza umuryango mpuzamahanga mu rugamba rwo kurwanya kudahana.
