Ubuzima bw’abantu ku isi bukomeje guhura n’ibibazo bitandukanye kandi bisaba ko abaturage barushaho kubimenya no kubyitwaramo neza. Imiryango mpuzamahanga nka WHO na UNICEF ikomeje kwibanda ku gukumira indwara, guteza imbere serivisi z’ubuzima no gufasha abaturage kugira ubumenyi bubafasha kurinda ubuzima bwabo. Muri iki gihe, indwara zandura, indwara zidakira, ubuzima bwo mu mutwe, kanseri, diyabete, imihindagurikire y’ikirere n’ubuzima bw’ababyeyi n’abana biri mu bibazo by’ingenzi bikwiye kwitabwaho.

Indwara zandura n’ibyorezo biracyari ikibazo gikomeye ku isi. Indwara ziterwa na virusi, bagiteri n’utundi dukoko dushobora gukwirakwira vuba iyo hatabayeho ingamba zo kuzirinda. Gukaraba intoki neza, gukingirwa, kubahiriza isuku, kwirinda gukwirakwiza ubwandu no kujya kwa muganga hakiri kare ni ingenzi. Ikindi giteye impungenge ni ugukoresha antibiyotike nabi, kuko bishobora gutuma udukoko dutera indwara tumenyera imiti, bigatuma indwara ziba zigoye kuvura. Abaturage bakwiye gukoresha imiti bahawe n’abakozi b’ubuzima kandi bakirinda kwivura uko bishakiye.

Ubuzima bwo mu mutwe na bwo bukomeje kuba ikibazo gikomeye, cyane cyane mu rubyiruko. Guhangayika, kwiheba, umunaniro wo mu mutwe, kwigunga n’ibibazo by’imibereho bishobora kugira ingaruka ku buzima n’imikorere ya muntu. Ubuzima bwo mu mutwe bugomba gufatwa nk’igice cy’ingenzi cy’ubuzima muri rusange. Umuntu ufite ikibazo akwiye kuganira n’umuntu yizeye cyangwa agashaka ubufasha bw’umukozi w’ubuzima. Kumva ko umuntu afite ikibazo cyo mu mutwe atari intege nke ni intambwe ikomeye mu gushaka ubufasha hakiri kare
Indwara zidakira nka diyabete, umuvuduko ukabije w’amaraso, indwara z’umutima na kanseri zikomeje kugira ingaruka ku buzima bw’abantu benshi. Zimwe muri zo zishobora kumara igihe nta bimenyetso bigaragara, bityo kwisuzumisha buri gihe bikaba ingenzi. Kurya indyo yuzuye, gukora imyitozo ngororamubiri, kwirinda itabi, kugabanya inzoga nyinshi no gukurikiza inama z’abakozi b’ubuzima bishobora gufasha kugabanya ibyago. Iyo indwara imenyekanye hakiri kare, gutangira kuyivura no kuyigenzura bishobora gufasha umuntu gukomeza kubaho neza.

Ubuzima bw’ababyeyi, abana n’abageze mu zabukuru na bwo buri mu bintu by’ingenzi byitabwaho. Umugore utwite agomba kwitabira isuzuma ryo kwa muganga kugira ngo ubuzima bwe n’ubw’umwana bukurikiranwe kandi ibibazo bishoboka bimenyekane hakiri kare. Abana bakeneye inkingo, imirire myiza, isuku n’ubuvuzi bwihuse igihe barwaye. Abageze mu zabukuru na bo bakeneye gukurikiranwa kubera ko bashobora kugira indwara zidakira, intege nke cyangwa ibindi bibazo bijyanye no gusaza.

Imihindagurikire y’ikirere, umwanda n’imibereho y’abantu na byo bigira uruhare ku buzima. Ubushyuhe bukabije bushobora gutera umwuma n’izindi ndwara, mu gihe imyuzure ishobora kwanduza amazi kandi ikongera ibyago by’indwara. Umwuka wanduye na wo ushobora kongera ibibazo by’ubuhumekero n’indwara z’umutima. Kubungabunga ibidukikije, gukoresha amazi meza, kugira isuku no kwirinda ahantu hashobora guteza ubwandu ni ingamba zifasha kurinda ubuzima bw’abaturage
Muri rusange, ubutumwa bukomeye ku baturage ni ukwirinda indwara mbere yo kurwara, kwisuzumisha hakiri kare, gukoresha imiti neza, gukingiza abana, kurya indyo yuzuye, gukora imyitozo no kwita ku buzima bwo mu mutwe. Ubuzima bwiza ntibushingira ku kuvura indwara gusa, ahubwo bushingira cyane no ku kuzirusha ingamba. Buri muntu afite uruhare mu kurinda ubuzima bwe, ubw’umuryango n’ubw’abaturage muri rusange.
