Diyabete ni imwe mu ndwara zitandura zikomeje kwiyongera hirya no hino ku isi. Ni indwara iterwa no kugira isukari nyinshi mu maraso kubera ko umubiri udashobora gukora cyangwa gukoresha neza umusemburo wa insuline. Ikibazo gikomeye kuri iyi ndwara ni uko ishobora kumara igihe kinini mu mubiri itaragaragaza ibimenyetso bikomeye, bigatuma abantu benshi bayibana batabizi. Ni yo mpamvu ikunze kwitwa “umwanzi ucecetse” kuko yangiza umubiri buhoro buhoro.
Kimwe mu bimenyetso bya mbere bya diyabete ni kugira inyota idasanzwe no kunywa amazi menshi kurusha uko bisanzwe. Iyo isukari iba nyinshi mu maraso, impyiko zigerageza kuyikuramo ziyinyujije mu nkari, bityo umuntu akajya anyara kenshi. Kubera gutakaza amazi menshi, umubiri uhora usaba andi mazi, bigatuma umuntu ahora yumva afite inyota.
Ikindi kimenyetso gikunze kugaragara ni umunaniro ukabije no kubura imbaraga. Nubwo umuntu yaba yariye bihagije kandi yaruhutse, ashobora kumva ananiwe igihe cyose. Ibi biterwa n’uko isukari (glucose) iba itabasha kwinjira neza mu ngirangingo kugira ngo itange ingufu zikenewe n’umubiri. Kubera iyo mpamvu, umubiri ubura uburyo bwiza bwo kubona imbaraga.
Abantu bafite diyabete bashobora kandi kugira ikibazo cyo kubona neza, ibikomere bikakira buhoro cyangwa bakarwara kenshi indwara z’uruhu n’iz’inzira z’inkari. Isukari nyinshi mu maraso yangiza imiyoboro mito mito y’amaraso kandi igacogoza ubushobozi bw’umubiri bwo kurwanya indwara. Ni yo mpamvu umuntu ashobora kubona ibikomere bimara igihe kirekire bidakira cyangwa akibasirwa n’indwara zigaruka kenshi.
Hari n’ibindi bimenyetso abantu bakunze kwirengagiza birimo kugabanyuka ibiro mu buryo budasanzwe, kumva ushonje cyane, kugira uburyaryate ku ruhu, cyangwa ku mva ubu rya ryate mu kiganza cyangwa mu kirenge. Nubwo ibi bimenyetso bidahita bivuga ko umuntu afite diyabete, ni ibimenyetso bikwiye gutuma ashaka ubujyanama kwa muganga no kwisuzumisha.
Nubwo diyabete ari indwara ikomeye, ishobora kwirindwa no kugenzurwa neza. Kurya indyo yuzuye, kugabanya ibiribwa n’ibinyobwa birimo isukari nyinshi, gukora imyitozo ngororamubiri buri gihe no kugenzura ibiro ni bimwe mu bifasha kuyirinda. Abantu bafite amateka ya diyabete mu muryango cyangwa bafite ibiro byinshi bagirwa inama yo kwisuzumisha isukari mu maraso kenshi kugira ngo indwara ivumburwe hakiri kare.
Mu gusoza, diyabete ni indwara ishobora kugira ingaruka zikomeye ku buzima iyo itamenyekanye hakiri kare. Kumenya ibimenyetso byayo no kwihutira kwisuzumisha ni intambwe ikomeye yo kuyirinda no kuyivura neza. Ubuzima bwiza butangirana no kumenya amakuru nyayo no gufata ingamba zo kwirinda indwara mbere y’uko zikugiraho ingaruka.
