UKURI KU MUVUDUKO UKABIJE W’AMARASO.

Umuvuduko ukabije w’amaraso, uzwi kandi nka iperitasiyo(Hypertension), ni imwe mu ndwara zikunze kwibasira abantu benshi ku isi no mu Rwanda. Ni indwara ibaho iyo amaraso atembera mu mitsi afite umuvuduko uri hejuru y’igipimo gisanzwe. Ikibazo gikomeye cy’iyi ndwara ni uko ishobora kumara imyaka myinshi idafite ibimenyetso bigaragara, ari na yo mpamvu ikunze kwitwa “umwanzi ucecekeye”. Abantu benshi bayimarana igihe kirekire batabizi kugeza igihe itangiye gutera ibibazo bikomeye ku buzima.

Mu buryo busanzwe, umuvuduko w’amaraso upimwa hakoreshejwe imibare ?ibiri. Igipimo gisanzwe ku muntu mukuru gikunze kuba munsi ya 120/80 mmHg. Iyo uwo muvuduko ukomeje kuzamuka ukarenga urugero rusanzwe, umuntu aba afite ibyago byo kugira umuvuduko ukabije w’amaraso. Nubwo ushobora kuboneka ku bantu bose, usanga ukunze kugaragara cyane ku bantu bakuze, abafite ibiro byinshi, abakunda kunywa inzoga nyinshi, abakoresha itabi ndetse n’abafite amateka yawo mu muryango.

Nubwo abantu benshi badafite ibimenyetso mu ntangiriro, hari igihe bamwe bashobora kugira ibimenyetso nk’umutwe uremereye, kuzungera, guhumeka nabi, kubabara mu gatuza cyangwa kugira umunaniro udasanzwe. Ariko ibi bimenyetso si ko buri gihe bigaragara. Ni yo mpamvu abaganga bagira inama abantu kwisuzumisha umuvuduko w’amaraso buri gihe, cyane cyane iyo bafite imyaka myinshi cyangwa bafite ibindi bibazo by’ubuzima.

Iyo umuvuduko ukabije w’amaraso utavuwe cyangwa ngo ugenzurwe neza, ushobora gutera ingaruka zikomeye. Ushobora kwangiza umutima, impyiko, ubwonko n’amaso. Ni kimwe mu bitera indwara z’umutima, guhagarara k’umutima, impyiko kudakora neza ndetse no kugira ikibazo cyo guturika cyangwa gufunga imiyoboro y’amaraso yo mu bwonko (stroke). Izi ngaruka zishobora gutera ubumuga cyangwa se zigahitana ubuzima bw’umuntu.

Hari ibintu byinshi bishobora kongera ibyago byo kugira umuvuduko ukabije w’amaraso. Muri byo harimo kurya umunyu mwinshi, kudakora imyitozo ngororamubiri, umubyibuho ukabije, kunywa inzoga nyinshi, gukoresha itabi ndetse no kugira umuhangayiko uhoraho. Kurya ibiribwa birimo ibinure byinshi n’isukari nyinshi na byo bishobora kugira uruhare mu kongera ibyago by’iyi ndwara.

Inkuru nziza ni uko umuvuduko ukabije w’amaraso ushobora kwirindwa no kugenzurwa neza. Kugabanya umunyu mu mafunguro, kurya imboga n’imbuto bihagije, gukora imyitozo ngororamubiri buri gihe, kugenzura ibiro no kwirinda itabi n’inzoga nyinshi ni zimwe mu ngamba zifasha kuwurinda. Ku bantu bawufite, gukurikiza inama za muganga no gufata imiti uko bayandikiwe ni ingenzi cyane kugira ngo wirinde ingaruka zawo.

Kwipimisha umuvuduko w’amaraso kenshi ni imwe mu nzira nziza zo kuwuvumbura hakiri kare. Nubwo umuntu yaba yumva ameze neza, ni byiza kujya awupimisha kuko ushobora kuba uri hejuru kandi nta bimenyetso afite. Kuvumbura ikibazo hakiri kare bituma kivurwa neza kandi bikagabanya ibyago byo kugira ibibazo bikomeye mu gihe kiri imbere.

Mu gusoza, umuvuduko ukabije w’amaraso ni indwara ikomeye ariko ishobora kwirindwa no kugenzurwa. Kumenya amakuru nyayo kuri yo, kwisuzumisha buri gihe no kubaho ubuzima buzira umuze ni intambwe ikomeye yo kurinda umutima n’izindi ngingo z’umubiri. Kwita ku buzima bwawe uyu munsi ni bwo buryo bwiza bwo kugira ejo hazaza heza kandi harangwa n’ubuzima bwiza.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

TJP Trends